Sustainability

Sustainability

Ethiek? Duurzaamheid? Maatschappelijk verantwoord ondernemen? Een oude docent bemerkt een spraakverwarring tussen hem en zijn jonge studenten. Maar is dat erg? Een column van Eduard Kimman SJ.

Ook al sta ik elke week nog voor de klas, ik nader toch het moment dat de universiteit mij met pensioen zal sturen. Ik zal de studenten dan gaan missen. Wat ik ook ga missen zijn de taalveranderingen. Woorden en begrippen, die voor mij duidelijk zijn en geen verwarring oproepen, blijken voor een jongere generatie onverstaanbaar te zijn of een geheel andere betekenis te hebben.

Dat geldt niet alleen voor Nederlandse woorden maar ook voor woorden in een vreemde taal. Het woord ‘sustainability’ is zo’n woord. Economen spreken van een ‘sustainable investment’. Voor mij klinken dan mee woorden als houdbaarheid, duurzaamheid of zuinig in gebruik. Je denkt dan aan een houdbare aarde, aan een kringloop-economie. Je denkt aan de ethische eisen van een wereld die ook nog leefbaar is voor toekomstige generaties. Je denkt aan een toekomst waarin fossiele brandstoffen en andere grondstoffen nog voorradig zijn.Hoe zo? Ik denk daar aan sinds mijn studentenjaren, toen de Club van Rome in 1972 een rapport publiceerde over de Grenzen van de Groei.

Niks geen ethiek

Dat is dus bijna veertig jaar geleden. Maar onlangs keek een student me verbaasd aan en zei dat ‘sustainability’ gewoon betekende dat een economisch project zichzelf bedruipen kon. Dat een business unit zijn eigen broek kon ophouden. Niks geen ethiek, niks geen sociaal-verantwoord investeren of ondernemen. Het woord riep bij deze student geen enkele connotatie op met iets van ethiek, een investering met een bijzonder karakter, of iets waarover je je zou moeten druk maken.

Sustainability

Studenten aan de School of Sustainability in Tempe, Arizona (VS) op een handbeschilderde afvalcompressor op hun campus. Foto: Jerry Mucklow/ASU.

Mijn eerste reactie was een soort zelfonderzoek. Ben ik dan niet genoeg duidelijk geweest in de colleges bedrijfsethiek? Hebben ‘ze’ het niet begrepen? Maar mijn tweede reactie was een soort opluchting, want in het verdere verloop van het gesprek bleek dat deze student wel degelijk op de hoogte was van alternatieve energie, van schaarse hulpbronnen, van kringloop en van veel andere zaken uit de ecologische economie. Maar het was allemaal zo ‘normaal’ geworden. Een ecologische wijze van produceren en consumeren was deel geworden van zijn ‘morele besef’, van zijn morele onderbewustzijn. Hier stond iemand voor me bij wie de normen van een houdbare economie geïnterioriseerd waren.

Dieper graven

Ben je dan uitgepraat als docent? Neen. Eigenlijk ben je bezig met een eerste laag van moreel besef, zolang je als docent bedrijfsethiek nog druk doende bent met het overdragen van normen en waarden, van een verbeterde kijk op de werkende mens, van de inhoud van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Je bent bezig met het overdragen van kennis. Pas als die kennis er zit, wordt het interessant, want dan kan er een vraag ontstaan waarom een bepaalde gedragsregel of norm kennelijk zo normaal is. Bedrijfsethiek wordt dan morele filosofie. En eigenlijk is dat veel interessanter. De generatie studenten van nu heeft een moreel besef dat toe is aan filosofische reflectie. Niet langer de vraag naar de grenzen, naar het behoren, naar het juiste en naar het goede. Maar een filosofische reflectie naar aanleiding van die grenzen en een verkenning van het grensland komt nu aan de beurt. Elk jaar wordt er wat dieper gegraven.

Vijftig jaar geleden kwam de seksuele revolutie, overrompelde en liet een geseksualiseerde samenleving achter waar nog maar weinig vragen lijken te worden gesteld. Dertig jaar geleden kwam de ecologische revolutie, zette tergend langzaam door en wortelde in het morele besef van jongere generaties. Toch is ‘sustainable living’ voor weinigen een feit. De wegwerpmaatschappij is om de hoek en binnen bereik van ons allemaal. Waarom is een ecologische stijl van produceren en consumeren zinniger? Het antwoord gaat de economische wetenschap te boven. Het is nog lang geen tijd om de schop neer te leggen en van de beantwoording van die vraag weg te lopen.

Print
E-mail

Over de auteur

Prof. Eduard Kimman SJ studeerde economie, theologie en sociale ethiek. Hij was hoogleraar bedrijfsethiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam en is momenteel hoogleraar ethiek aan de juridische faculteit van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Meer van deze auteur >

Rubriek(en):

4 reacties

  • Reactie van ernst Bolsius 1 maart 2011

    Heel interessant. Het komt mij voor dat de reactie van de student toont dat hij wat talenkennis mist, want sustainable kan zowel duurzaam in existentiele zin als morele zin bete-kenen, en hij heeft kennelijk de morele zin gemist. Maar voor de hoogleraar is het een teken van vooruitgang. Ik vraag me af of dat ook zo is, en het niet beter is de diepte van de morele zin toe te voegen.

  • Reactie van Ignas Janssens 19 juni 2011

    Met grote belangstelling heb ik uw bijdrage gelezen.

    Ik herken de begripsverwariring als mensen spreken over duurzaamheid, MVO, CSR en vele andere “container” begrippen.

    Teneinde tot een heldere en uniforme begrips bepaling te komen en een leidraad te bieden voor MVO beleid is de ISO-26000 in het leven geroepen, die uitdrukkelijk niet bedoeld is om te certificeren, mar organisaties uitnodigt, vanuit een intrensieke MVO attitude een hoog ambitie niveau na te streven.n.

  • Reactie van Paul de Blot SJ 3 december 2011

    Op deze interessante discussie zou ik willen toevoegen dat ik onder mijn studenten een grotere bewustwording zie van het begrip duurzaamheid als een spiritueel begrip. Dat sluit aan bij de opmerking van Ed Kimman dat we tot een filosofische visie van duurzaamheid komen. Herman Wijffels zegt dat duurzaamheid uiteindelijk wel-zijn is en Prinses Irene dat dit uiteindelijk het Levenzelf is

  • Reactie van Ignas Janssens 12 januari 2012

    Beste Eduard,

    In al mijn onkunde en met wisselend succes houd ik mij naast mijn primaire verantwoordelijkheid als facility manager binnen het bedrijf waar ik actief ben, bezig met MVO activiteiten.

    Hierbij bekruipt mij telkens de vraag hoe geloofwaardig deze MVO activiteiten, hoe integer ook, staan in relatie tot onze aandeelhouders van het type Private Equity, die er om bekend staan,slechts door share holder value gedreven te zijn.

    Tegelijkertijd zie ik ook op dat niveau MVO prog. waardoor mijn scepsis jegens deze aandeelhouders, weer worden
    verzacht, maar blijf het dubbele gevoel aanhouden.

    Wat is uw visie hierover ?

    Met vreindelijke groet,

    Ignas Janssens

Reageren

Wilt u reageren op dit artikel? Mail de redactie van Ignis Webmagazine!

Door op verzenden te klikken gaat u akkoord met de voorwaarden.

Zoeken

Gerelateerde artikelen

Duurzaamheid zonder sandalenlucht

17 november 2011 | Marsha Buuron

Een internationale werkgroep van jezuïeten publiceerde eerder dit jaar een visiedocument over duurzaamheid en ecologie. Milieukundige Marsha Buuron is enthousiast over...

Een groene kerk

15 oktober 2012 | Jan Stuyt SJ

Hoe moeten we omgaan met klimaatverandering? Jezuïet Jan Stuyt wijst op de rol van de kerken als oplaadplek voor spirituele energie....

Ecologie

Economie

Onderwijs

Hoe ze op deze school pestkoppen stoppen

20 oktober 2017 | Veronique Thielemans

Pestgedrag op middelbare scholen los je niet zomaar op. Directeur Veronique Thielemans over hoe het Jan-van-Ruusbroeckollege probeert pesters te slim af te zijn....

Column