Een mystieke lezing van de laatste gedichten van Joost Zwagerman

Een mystieke lezing van de laatste gedichten van Joost Zwagerman

Zijn de laatste gedichten van Joost Zwagerman mystieke teksten? Hein Blommestijn vindt van wel. Hij voorziet het gedicht ‘God ademt mij’ van commentaar.

Het leven van een mens is uitermate kort, zo lijkt het. Soms is het niet te verdragen en snakken wij naar het einde. Soms komt het einde onverwacht naderbij en willen wij met ons hele wezen alle mogelijkheden verkennen van enig uitstel. Wij zijn op zoek naar ‘geluk’, ook al weten wij absoluut niet wat dat eigenlijk is. We projecteren dat zogenaamde geluk als een uitweg uit pijn en verveling, uit alles wat ons neerdrukt en doet verstikken. Toch weten wij in de diepte van ons wezen dat er geen vluchtweg bestaat, die ons verlost uit de obsessie van het ‘ik’. Ons leven is slechts denkbeeldig, want wij bestaan helemaal niet.

God ademt mij

In het een na laatste gedicht van zijn bundel Wakend over God schrijft Joost Zwagerman:

Mijn lief, wees alsjeblieft
heel lief voor mij, nu God
mij denkelijk heeft uitgewist.
Mijn lief, blijf alsjeblieft
heel dicht bij mij. Misschien
word ik door God gemist.

Mijn lief, vertrouw ook
nu op mij. Ik ben niet weg,
God ademt mij. Mijn lief,
wees alsjeblieft heel lief
voor mij. Misschien heeft God
Zich in mijn dood vergist.

Met één steek uitgewist

De dichter is zichzelf en God kwijt. God heeft hem blijkbaar verlaten. Maar heeft hij zelf wel bestaan, nu het blijkbaar zo gemakkelijk is dat God hem met een enkele streek uitwist? In deze leegte en verlatenheid is de nabijheid van zijn lief nog een kwetsbare reddingsboei, op voorwaarde dat zij ‘heel lief’ voor hem is. De vraag is echter of dat voldoende garantie is om gelukkig te leven nu hij het contact verloren heeft met Gods scheppende hand, die hem blijkbaar even gemakkelijk tevoorschijn tovert als uitwist.

De dichter is zichzelf en God kwijt. God heeft hem blijkbaar verlaten.

Is ons leven niet meer dan een vluchtige pennenstreek? We weten wel hoe gemakkelijk het is dat andere mensen ons doodzwijgen of als overbodig of nutteloos aan de kant schuiven, maar hoe kan God ons op het ene ogenblik tevoorschijn kijken met Zijn hartstochtelijke liefde om ons vervolgens onverschillig te laten verdwijnen in het niets en het niet-zijn?

Zijn liefdesblik herinneren

Misschien is de enige hoop wel dat Hij ons op een gegeven moment mist en zich ons herinnert. Of is het veeleer andersom, doordat wij ons in de diepste laag van onze ziel Zijn liefdesblik herinneren die ons uit het Niets tevoorschijn keek?

Ook al vertelt Zwagermans gevoel hem dat God hem ‘denkelijk heeft uitgewist’ en ervaart hij de diepe pijn van dit vergeten en deze ontkenning, toch weet Joost Zwagerman op het niveau van zijn ziel dat hij ‘niet weg’ is. Het ware leven stroomt nog steeds door hem heen, want ‘God ademt mij’. Ons leven is immers niet meer dan de ongrijpbare ademtocht van een God die wij niet kennen. Wij weten slechts dat wij als een licht veertje of een minuscuul stofje meedrijven op de onzichtbare beweging van de eeuwigheid.

Joost Zwagerman verzucht

Daarom is het zo belangrijk voor de dichter dat zijn lief heel lief voor hem is. Die menselijke nabijheid is de dunne draad die hem het gevoel kan geven erbij te horen. Onvermijdelijk schrikken wij ervoor terug te verdwijnen in het luchtledig en in de stilte van de vergetelheid. ‘Misschien heeft God zich in mijn dood vergist’, verzucht Joost Zwagerman. Al levend voorbij de grens beseft hij dat die grens niet bestaat. De dood is denkbeeldig, want er bestaan slechts Gods leven en liefde die ons onweerstaanbaar meezuigen in de eeuwigheid.

 


Dit is een voorpublicatie uit het boek: Dichtersvisioen. Mystieke duidingen van de laatste gedichten van Joost Zwagerman. Door Jos Huls & Hein Blommestijn. Discovery Books Leeuwarden 2017.

Print
E-mail

Rubriek(en):

1 reactie

  • Reactie van Annette Jetten-Sevriens 4 oktober 2017

    Dank voor dit artikel! Ik ben een moeder van een zoon die’ zelfmoord’ heeft gepleegd. Die woorden alleen al : ‘ gepleegd” en ‘ zelfmoord’ zetten zo’n diep en intens gebeuren in een volkomen verkeerd daglicht. Alsof het iets misdadigs is wat er gebeurt. ‘ God’ een vervuild woord…. Ik ervaar dat ik een lijnrechte en open en zuivere verbinding heb met mijn prachtige goede intelligente zoon. En via hem met JHWH die Liefde en Wijsheid is en waarvoor ik alleen maar mijn hoofd in diepe eerbied kan buigen. Mijn zoon is daarin veilig gesteld.

Reageren

Wilt u reageren op dit artikel? Mail de redactie van Ignis Webmagazine!

Door op verzenden te klikken gaat u akkoord met de voorwaarden.

Zoeken

Gerelateerde artikelen

Mystieke oneliners met een harde korst

10 april 2013 | Frans Kurris SJ

De laatmiddeleeuwse bestseller De Navolging van Christus wordt geëerd in een glossy genoemd naar zijn auteur, Thomas a Kempis. Een bespreking....

Het genie van Gezelle

28 augustus 2015 | Paul Verdeyen SJ

Hij was de eerste en grootste tachtiger van de Nederlandse poëzie: de Belgische priester-dichter Guido Gezelle. Een kennismaking met een contemplatief...

Literatuur

Fascinerende Jezusverschijningen

14 juni 2017 | Ben Frie SJ

Charlotte Rørth ontmoet Jezus twee keer. Is haar boek daarover een bizar verhaal? ‘Wie vertrouwd is met beschouwend gebed en contemplatie zal zich niet...

Essay

De christelijke bezorgdheid om de (super) rijken

13 oktober 2017 | Guido Dierickx SJ

De herverdeling van het fortuin van de allerrijksten moet beter. Kan de christelijke geloofsgemeenschap daar misschien bij helpen? De christelijke geloofsgemeenschap...

islam

‘De islam wil godsdienst van vrede zijn’

16 augustus 2017 | Victor Assouad SJ

Hoe kunnen westerlingen vruchtbaar samenleven met moslims? De Syrische jezuïet Victor Assouad benadrukt de gematigde aard van de islam en geeft...

Ignatius van Loyola

Zo wilde Ignatius de kerk opbouwen

31 juli 2017 | Wiggert Molenaar SJ

Op Ignatius’ feestdag belicht Wiggert Molenaar de (ongemakkelijke) Richtlijnen uit de Geestelijke Oefeningen. Over komen tot kerkelijke gezindheid en geloven in de...