Leven met de Geestelijke Oefeningen

Leven met de Geestelijke Oefeningen

Van een strakke retraite voor en door paters naar een ‘manier van leven’ voor iedereen: de Geestelijke Oefeningen maakten de laatste decennia een ingrijpende verandering door. De pas overleden Mary Blickman leverde een markante bijdrage aan die transformatie.

Ook spiritualiteit is tijdgebonden. Was het geven van bezinningsdagen in de vijftiger jaren van de vorige eeuw vaak éénrichtingsverkeer, in de tijd daarna veranderde dat in een groeiende aandacht voor het persoonlijk groeiproces in mensen die zich aandienden voor enige vorm van bezinning. Op 21 augustus overleed geestelijk begeleidster Mary Blickman. In haar persoonlijke geschiedenis weerspiegelt zich heel die verandering.

Geloofsverhaal

Allereerst moest de gepreekte retraite steeds meer plaats maken voor de persoonlijk begeleide retraite. Je was niet langer een min of meer anonieme deelnemer aan een groepsgebeuren dat bepaald werd door de inleidingen van de ‘retraitepater’, maar koos veel bewuster voor een vorm van bezinning waarbij je persoonlijk werd begeleid en de teksten die je kreeg ter overweging, aangepast waren aan jouw eigen proces. Het werd veel meer een persoonlijke ontmoeting met Jezus en zijn heilsgeschiedenis: het eigen geloofsverhaal kreeg steeds meer ruimte.

De Geestelijke Oefeningen zijn niet meer het privé-eigendom van de jezuïeten

Was de klassieke vorm van retraite doen iets wat zich binnen de katholieke zuil afspeelde, de nieuwe methodiek maakte de Geestelijke Oefeningen zoals die door de jezuïeten gebruikt worden toegankelijker voor een groter publiek, misschien ook een ander publiek. Het werd meer een zaak van eigen inzet en persoonlijke geschiedenis als gelovige dan mogelijk was binnen het collectieve gebeuren van het cultuurkatholicisme, waarbinnen men veel dingen deed en accepteerde omdat het nu eenmaal zo was. De nieuwe manier van beleven van spiritualiteit maakte bewuster en had meer relatie met het eigen leven.

Dagelijks leven

Mary Blickman was dat proces in persoon: het was voor haar een ontdekking dat de Geestelijke Oefeningen alles met je eigen leven te maken hebben. Dat bracht haar in contact met een tweede ontwikkeling in het geven van de Oefeningen: naast de zogenaamde gesloten retraite, veelal in stilte, kwam er steeds meer vraag naar een bezinningsvorm die gestalte kon krijgen in het dagelijks leven. Het ‘gewone leven’ gaat daarbij door, je trekt je niet terug maar ruimt iedere dag een bepaalde tijd in voor gebed. De persoonlijke begeleiding is ook hier belangrijk, krijgt er daardoor een dimensie bij, komt nog meer midden in het leven te staan en dat maakte het mogelijk om de Geestelijke Oefeningen niet alleen aan religieuzen en priesters te geven, maar ook aan leken, man en vrouw, jong en oud.

Geestelijke Oefeningen

Mary Blickman

Deze vorm van retraite stelt aan de begeleiding weer andere eisen, vraagt een andere gevoeligheid. Ja, misschien was zelfs wel een ander soort begeleiders nodig. Die vragen hielden Mary sterk bezig. Hoe blijft de dynamiek van de Geestelijke Oefeningen haar kracht behouden ook in deze vorm van retraite? Hoe vertalen we die dynamiek naar de levensomstandigheden van steeds weer andere mensen? Praktisch als ze was ingesteld zocht ze ook naar middelen die begeleiders zouden kunnen helpen.

Dierbaar erfgoed

Dat bracht opnieuw een ontwikkeling met zich mee in het geven of beter het begeleiden van de Geestelijke Oefeningen. Ze worden nu niet meer alleen begeleid door priesters, al dan niet jezuïet, maar ook door andere religieuzen en ook steeds meer door leken. De Geestelijke Oefeningen zijn niet langer het privé-eigendom van de jezuïeten, al blijft het een dierbaar erfgoed, een vrucht van de ignatiaanse spiritualiteit. Het is zaak om dat erfgoed zo goed mogelijk over te dragen. Mary, zelf geen jezuïet, ging dat zeer ter harte.

Spiritualiteit was niet langer een systeem of een sjabloon, het werd een manier van leven

Een goede vorming van de nieuwe generatie begeleiders werd nodig. Samen met een team van jezuïeten zette Mary meerdere sessies op, om theorie en praktijk van het geven van de Oefeningen door te geven. Vrucht en neerslag van die sessies was een werkboek, dat nog steeds een hulp is voor wie zich deze bekwaamheid meer eigen wil maken. Mary Blickman, als leek en als vrouw, had een markante bijdrage in deze ontwikkelingen, en hielp om ze concreet vorm te geven.

Manier van doen

Sprak je vroeger van het ‘doen’ of het ‘geven’ van de Geestelijke Oefeningen, in het spraakgebruik kregen deze woorden een heel andere betekenis. Spiritualiteit was niet langer een systeem of een sjabloon dat op velen kon worden toegepast: als je vertrouwd raakte met de inhoud van deze Oefeningen, werden ze een manier van doen voor jou zelf, geïntegreerd in jouw eigen levenswijze en -ervaringen. De ontwikkelingen die zich in de afgelopen vijftig jaar hebben voorgedaan in het geven en begeleiden van de Oefeningen weerspiegelen zich in de activiteiten van Mary Blickman en hebben in Nederland en Vlaanderen mede door haar bijdrage vorm gekregen. De Oefeningen konden effectief worden in alle levenssituaties. Spiritualiteit werd een manier van leven.

Lees meer over de Geestelijke Oefeningen op Jezuieten.org.

Afbeelding boven dit artikel: Stock.xchng

Print
E-mail

Over de auteur

Dr. Hans van Leeuwen SJ is oud-provinciaal overste van de Nederlandse jezuïeten. Momenteel is hij werkzaam op het gebied van de ignatiaanse spiritualiteit.

Meer van deze auteur >

Rubriek(en):

3 reacties

  • Reactie van John 4 oktober 2013

    Beste Pater H. van Leeuwen s.J,

    Ik vind dit een zeer mooi verhaal, want ik herken me hierin grotendeels volledig. Ik heb ter illustratie ook de foto’s van de overleden paters s.J. staan, die in dit ontwikkelingsproces van langer dan 25 jaar een essentiële rol hebben gespeeld. En ik zal ze stuk voor stuk nooit vergeten.
    Meerdere malen heb ik me dan ook afgevraagd, waarom hier op “Ignis” niet méér over het eigen van de s.J. wordt geschreven (b.v. óók door mensen die hieraan op dit moment een officiële aanstelling aan een universiteit ontlenen). Want ik merk op deze pagina zo weinig van dat dagelijks innerlijk leven met de G.O.’s….; “en waar het hart van vol is, …..”

    Kritiek heb ik op de zin in de 2e alinea: “Ook spiritualiteit is tijdgebonden.”
    Daarin staat ten dele óók een hermeneutisch-theologische visie, die ik ook in publicaties van u uit de jaren ’60 tegenkom. En die hermeneutische visie heeft op de wisselwerking van de inhoud van het geloof en de weergave in de spiritualiteit (vroeger zouden we zeggen: “Lex orandi, Lex credendi”) weliswaar wat meer pluriform historisch-theologisch inzicht, maar ook t.a.v. het de inhoudelijke vorm van geloof voor veel mensen zeer veel onduidelijkheid gebracht.
    Zeker, als men met dergelijke theologische inzichten (en inhoudelijke speculatieve onduidelijkheid) ook nog eens voor een gemiddeld zeer lange periode een belangrijke beleidspositie verkrijgt.

    Want een goed geschoold theoloog zou dit alles moeten kunnen onderscheiden, maar gewone gelovigen toch niet? Bij mensen die opgevoed zijn met het klassieke “Lex orandi, Lex credendi”, kan men toch niet allerlei vergaand ontzuilde postmodernistische distincties verwachten op het gebied van theologie? Die willen gewoon “hapklare brokken”!

    Ik zal een concreet voorbeeld geven, dat me de afgelopen dagen zo opviel:
    In de zonder meer moeilijke officiële Katholieke Katechismus (KKK) (Ned. vert. 1995) van Rome wordt in 1 van de 4 delen de inhoud van het geloof besproken aan de hand van de Apostolische Geloofsbelijdenis (waarschijnlijk de 2e eeuw, en vóór de “Hellenisering van het Geloof” van de 3e en 4e eeuw).

    Nu heeft Prof. Dr. Henk Witte, die een rol heeft gehad op het Secretariaat van de Kerkprovincie en door een voormalige s.J.-Secretaris-Generaal zeer waarschijnlijk ook een professoraat in Tilburg in de kennis rond Ignatius en de Ignatiaanse spiritualiteit heeft verkregen, een redactie verzorgd met de titel:
    “Katholiek geloof gewogen. De Katechismus van de Katholieke Kerk over de Geloofsbelijdenis” (2003). En hij pleit daarin, naast het heroverwegen van het verleden, voor “pluriformiteit en aanpassing aan diverse contexten” (pag. 8).

    Er staat zonder meer onder deze invalshoek slechts een aantal goede artikelen in, maar voor de duidelijkheid zou ik gewone mensen in eerste instantie het latere “Compendium bij de KKK” (Ned. vert. 2008) aanraden.
    Daarin staat het “Credendi” van die Apostolische Geloofsbelijdenis in pag. 21-72 glashelder aan de hand van vragen uitgelegd, en het “Orandi” vindt en terug in een duidelijke selectie van gebeden die men elders niet meer gemakkelijk kan vinden (pag. 187-208).

    En dáárna gaan we eens kijken naar distincties. Oók bij een persoonlijke beleving van het geloof op een retraite. Ik zou wel eens willen weten, wat Mary Blickman dáárvan zou hebben gevonden!

    John.

  • Reactie van Annemiek 4 oktober 2013

    Ik lees dit artikel als een postuum eerbetoon aan een bijzondere, geliefde geestelijk begeleidster. In dierbare herinnering.
    Bedankt.

  • Reactie van John (2). 5 oktober 2013

    Ik ook! En ik geef tevens aan, waar het-een-en het-ander voor verbetering vatbaar had kunnen zijn; iedere historische ontwikkeling moet men zo snel mogelijk op zijn wérkelijke waarde evalueren.

Reageren

Wilt u reageren op dit artikel? Mail de redactie van Ignis Webmagazine!

Door op verzenden te klikken gaat u akkoord met de voorwaarden.

Zoeken

Gerelateerde artikelen

Je eigen verhaal onderschrijven

28 januari 2013 | Leo De Weerdt SJ

Terugblikken op belangrijke gebeurtenissen en personen in je leven kan leerzaam en heilzaam zijn. Dat ondervond Leo De Weerdt aan den...

Instrument in Gods hand

1 februari 2013 | Ben Frie SJ

Als begeleider van retraites was hij er vaak getuige van: “Dat je het gevoel hebt: ja, hier is God bezig met...

Spiritueel exhibitionisme?

22 februari 2013 | Nikolaas Sintobin SJ

Leent een vertrouwelijk gesprek met een geestelijk leidsman zich voor reality-tv? Ja, zegt Nikolaas Sintobin, begeleider in het EO-programma Op zoek...

Gebed

Jezuïeten

Spiritualiteit

Jonge monniken aan het spelen

Wie zijn de mensen met wie jij graag speelt?

16 mei 2018 | Jack McLain SJ

Jezuïet en fotograaf Jack McLain heeft een bijzonder oog voor mooie beelden – én de levenswijsheid die erin verscholen ligt. Dit beeld van spelende, jonge...

Achtergrond