Stille getuigen in de stal

Mozaïek in de Notre Dame de France in Londen. Foto: Fr Lawrence Lew, O.P./Flickr.com (cc)

Stille getuigen in de stal

Het zijn trouwe helpers bij uitstek, de ‘gastheren’ in de kerststal. Een beschouwing over de diepere betekenis van de os en de ezel.

Een os kent zijn meester en een ezel de kribbe van zijn Heer. Maar Israël kent zoiets niet. Mijn volk begrijpt het niet eens.

Vraagt men waarom deze twee dieren een bevoorrechte plaats krijgen in onze kerststal, dan wordt meestal naar deze tekst van Jesaja (1:3) verwezen. Daarmee wordt de haak enkel naar het volgend gaatje verschoven. De vraag blijft: is er geen diepere grond voor het aanvoelen dat die twee dieren er bij horen en waarom Jesaja ze in tegenstelling plaats tot het volk van Israël?

Verwachtende schepping

Vooreerst dit. De stal is van die dieren het tehuis. Zij zijn er gastheer en zij ontvangen aan huis. In de herberg bij de mensen was er geen plaats voor een vrouw die op bevallen stond. Buiten de stad van de mens vertegenwoordigen de os en de ezel heel de schepping, en die is ruimer dan de mensheid. De verwachtende schepping.

De os en de ezel helpen elk op zijn manier de mens

“Heel de schepping wacht”, zegt Paulus, “dat de kinderen van God zich als zodanig zouden openbaren”, zoniet blijft zij “onderworpen aan een zinloos bestaan” (Rom 8:19). Als een verwachtende moeder “kreunt heel de schepping onder barensweeën” zegt Paulus verder, en hij voegt er aan toe: “nog altijd” (8:22). Alsof de Zoon van God niet enkel uit Maria geboren werd, maar ook uit heel de schepping, en dus ook uit elk van ons, en nog steeds verder moet geboren worden.

Oorlog en vrede

Uit de schepping namen de mensen drie grotere dieren in dienst: het paard, de os en de ezel. Deze kregen elk een eigen symboolwaarde. Zijn mijmering over de tijd die telkens uiteenvalt in twee tegengestelde hoofdbezigheden, besluit de Prediker (3:8) met de woorden: “Er is een tijd voor de oorlog en een tijd voor de vrede”.

Welnu, het paard is als strijdros het symbooldier voor de oorlog; de os en de ezel zijn het voor de vredestijd. Wanneer Micha (5:2-4) Betlehem zegent als de plaats waar het kind dat vrede brengt gebaard zal worden, dan doet hij dit onder meer met het beeld: “Op die dag – godspraak van de Heer – vernietig ik bij u de paarden, en uw strijdwagens laat ik verdwijnen.”

Last en juk

De os en de ezel helpen elk op zijn manier de mens, wanneer deze in tijden van vrede zijn gewone bezigheden opneemt, zijn werk op het land. De os is het trekdier bij uitstek. Hij staat onder het juk, meestal niet alleen, en trekt of sleurt de ploeg doorheen de harde stenen grond waarin gezaaid zal worden. De ezel is het lastdier dat, in verhouding tot het eigen lichaamsgewicht, de zwaarste lasten aankan. Met hem begeeft de mens zich op weg, meestal om de vruchten van zijn werk aan de man te brengen.

Os en ezel geven aan hoe de schepping in de menswording tot één geheel wordt gemaakt

Last en juk. Dit doet onmiddellijk denken aan de woorden waarmee Jezus naar de mensen toeging: “Kom tot mij gij allen die onder lasten gebukt gaat, neem mijn juk op en kom bij mij in de leer (…) want mijn juk is zacht en mijn last is licht.” (Mt. 11:29-30). Jezus laat zich als het ware symboliseren door deze twee dieren die vanaf het begin bij Hem waren. Maar die woorden kunnen even goed tot hen gericht zijn.

Andere dimensie

Beelden die allemaal naar elkaar verwijzen en in elkaar grijpen. Maar die niets anders doen dan aan te geven hoe in die andere dimensie van de werkelijkheid, in het mysterie waarin wij opgenomen worden, alles ook in elkaar grijpt. Os en ezel hebben dus niet alleen hun volle plaats in onze kerststal, maar zij geven ook aan hoe heel de schepping in de menswording tot één geheel wordt gemaakt.

Print
E-mail

Over de auteur

Wauthier de Mahieu SJ is antropoloog en deed onderzoek bij stammen in equatoriaal Afrika. Hij doceerde aan een jezuïetenvormingscentrum in Congo en aan de K.U.Leuven. Momenteel geeft hij retraites en geestelijke begeleiding.

Meer van deze auteur >

Rubriek(en):

Reageren

Wilt u reageren op dit artikel? Mail de redactie van Ignis Webmagazine!

Door op verzenden te klikken gaat u akkoord met de voorwaarden.

Zoeken

Gerelateerde artikelen

De os en de ezel

19 december 2014 | Peter van Dael SJ

Ze zijn niet meer weg te denken uit de kerststal: de os en de ezel. Maar hoe kwamen ze daar? En...

Feest van licht: noordse stallen in Orientalis

24 december 2015 | Ben Frie SJ

Ze bestaan in soorten en maten: kerststalletjes. Tijdens de kerstexpositie ‘Winterlicht’ toont Museumpark Orientalis een bonte verscheidenheid van kerstgroepen uit Noord-Europa....

God in een voerbak

27 december 2013 | André Cnockaert SJ

In Afrika moest André Cnockaert afstand doen van het sentimentele kinderfeest dat Kerstmis in onze streken geworden is. Maar hij leerde...

Kerstmis

Kostbare geschenken

6 januari 2017 | Dries van den Akker SJ

Niet het mooiste, maar het lelijkste in ons leven mag een geschenk zijn aan het kerstkind. Een overweging bij een ongewoon...

Door de lens: Creatieve oplossingen

21 december 2016 | Jack McLain SJ

Jezuïet en fotograaf Jack McLain heeft een bijzonder oog voor mooie beelden – én de levenswijsheid die erin verscholen ligt. Ditmaal:...

Meditatie

Is Jezus’ weg er een van vervreemding?

24 juli 2017 | Gregory Brenninkmeijer SJ

Als Gregory Brenninkmeijer tegenwoordig voorgaat in een eucharistieviering, voelt hij zich een vreemde. Dat hij niet snapt waar Jezus naartoe wil met...

De wijnrank als metafoor van vrijheid.

Een paradoxaal kenmerk van vrijheid

10 juli 2017 | Annemarie den Blanken

Als Jezus zegt: ‘Los van mij kunnen jullie niets’, is dat best even slikken. Maar Annemarie den Blanken weet dat deze...